Biologiya o'qitish jarayonida ekologikintegativ yondashuvlar

Abstract

Ushbu maqola biologiya o‘qitish jarayonida ekologik-integrativ yondashuvlarni o‘rganishga bag’ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi — xalqaro tajribadagi ekologikintegrativ modellarni tahlil qilish va O‘zbekiston ta’lim tizimida biologiya o‘qitish jarayoniga ushbu yondashuvlarni joriy etish imkoniyatlarini aniqlashdir. Tadqiqot muammosi shundan iborat: O‘zbekiston umumta’lim maktablarining 7–11-sinf biologiya dasturlarida fanlararo ekologik integratsiya tizimli tarzda amalga oshirilmaydi. Bu esa o‘quvchilarda ekologik ta’lim-tarbiya samaradorligiga salbiy ta’sir qiladi. Tadqiqotda qiyosiy-tarixiy tahlil va tizimli tahlil metodlaridan foydalanildi. Manba sifatida xalqaro ilmiy maqolalar, Kembrij va Singapur, Finlyandiya va Germaniya milliy ta'lim dasturlari, GreenComp (Bianchi va boshq., 2022) doirasi hamda O‘zbekistonning amaldagi normativ hujjatlari tahlil qilindi.

Keywords

ekologik ta’limfanlararo integratsiyabiologiya o‘qitisho‘quv dasturlariekologik ta’lim-tarbiya barqaror rivojlanishekologik-integrativ yondashuvGreenComp
Insoniyat faoliyati natijasida yuzaga kelayotgan global ekologik muammolar — iqlim o‘zgarishi, biologik xilma-xillikning kamayishi, tabiiy resurslarning haddan tashqari sarflanishi va ekologik muammolarning inson salomatligiga salbiy ta’sirining ortib borishi ta’lim tizimida ekologik yo‘nalishni tubdan qayta ko‘rib chiqishni taqozo etmoqda. Bu esa o‘z navbatida ta’lim jarayonida ekologik savodxonlik qo‘shimcha yo‘nalish emas, balki har bir o‘quvchida shakllantirilishi lozim bo‘lgan asosiy hayotiy kompetensiya sifatida tan olinishiga olib kelmoqda. (UNESCO, 2021). Biologiya o‘qitish jarayoni esa o‘z tabiati jihatidan ekologik tafakkurni rivojlantirish uchun eng qulay muhit hisoblanib, unda ekologik bilimlar bilan ekologik tarbiya uyg’un ravishda olib borish zarurligini anglatmoqda.

References

1. Bianchi, G., Pisiotis, U., & Cabrera Giraldez, M. (2022). GreenComp – The European sustainability competence framework. Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2760/13286, 2. Kreijkes, P., & Greatorex, J. (2024). Differential effects of subject-based and integrated curriculum approaches on students’ learning outcomes: A review of reviews. Review of Education, 12(1), Articlee3465. https://doi.org/10.1002/rev3.3465, 3. Niyozov, Q., va boshq. (2024). Biologiya ta’limida fanlararo integratsiya. Scientific Review of the Problems and Prospects of Modern Education. https://e-conferences.org/index.php/usa/article/download/245/410, 4. O‘zbekiston Respublikasi. (2020). “Ta’lim to‘g’risida”gi Qonun (O‘RQ-637-son, 2020-yil 24-sentabr). https://lex.uz/docs/5013009, 5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2020). Ta’lim-tarbiya va ilm-fan sohalarini rivojlantirish choratadbirlari to‘g’risida (PF-6108-son, 2020-yil 6-noyabr). https://lex.uz/docs/5093164, 6. Ostanov, J. E. (2023). Milliy qadriyatlar va yoshlar ekologik madaniyatini shakllantirish. Educational Research in Universal Sciences, 2(17 Special), 327–331. https://erus.uz/index.php/er/article/view/5200, 7. Sultanova, N. B., Toshpo‘latova, N. I., & Azimov, B. I. (2025). Biologiya, kimyo va geografiya fanlarni o‘qitishda iqtidorli o‘quvchilarda ekologik madaniyatni shakllantirish. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.17640582, 8. Toshkent maktablarida biologiya fanlararo darslari tadqiqoti: 11-sinf “Inson va biosfera” bo‘limi. (2024). Scientific Review of Modern Education. https://e-conferences.org/index.php/france/article/download/248/416/412, 9. UNESCO. (2021). Education for sustainable development: A roadmap. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. https://unesdoc. unesco.org/ark:/48223/pf0000374802

Rights & License

CREATIVECOMMONSCCBY
Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)

This article is published under the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0), which permits unrestricted use, distribution, and reproduction in any medium, provided the original author and source are credited.

International Nordic University Scientific Journal

Advancing knowledge through peer-reviewed research and academic excellence.

Contact

  • Tashkent, Uzbekistan
  • info@nordicuniversity.org

Social Media

© 2026 International Nordic University Scientific Journal. All rights reserved.
Sitemap International Nordic University, Tashkent