Ta’limda sun’iy intellekt: undan foydalanishning etik me’yorlari va akademik halollik

Abstract

Generativ sun’iy intellekt (SI) vositalarining oliy ta’limda jadal ommalashuvi o‘qitish, baholash va ilmiy faoliyat samaradorligini oshirish bilan birga akademik halollik, mualliflik, shaffoflik, ma’lumotlar maxfiyligi hamda mustaqil fikrlash bilan bog‘liq yangi etik muammolarni yuzaga keltirmoqda. Mazkur tadqiqotning maqsadi oliy ta’limda SI’dan foydalanishning etik me’yorlari va akademik halollikni ta’minlash mexanizmlarini nazariy va empirik jihatdan baholash hamda Xalqaro Nordik Universiteti misolida institutsional siyosatni takomillashtirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda hujjatli va qiyosiy tahlil, shuningdek kesma dizayndagi miqdoriy so‘rovnoma usuli qo‘llanildi. Universitetning 11 bobdan iborat SI yo‘riqnomasi xalqaro va milliy etik doiralar bilan qiyoslandi; 318 nafar respondent - 210 talaba, 78 professor-o‘qituvchi va 30 ma’muriy xodim - ishtirokidagi so‘rovnoma 5 balli Likert shkalasi asosida tahlil qilindi.

Keywords

sun’iy intellekt etikasiakademik halollikgenerativ SISI savodxonligiinstitutsional siyosatoliy ta’lim
Generativ sun’iy intellektning oliy ta’limga kirib kelishi ta’lim texnologiyalaridagi navbatdagi oddiy yangilik emas, balki bilim yaratish, topshiriqlarni bajarish, fikrni ifodalash, ilmiy manbalarni izlash va baholash jarayonlarini qayta tashkil etayotgan institutsional o‘zgarishdir. ChatGPT, Gemini, Claude, Copilot va boshqa generativ tizimlar qisqa vaqt ichida talabalar, professor-o‘qituvchilar hamda ma’muriy xodimlarning kundalik faoliyatiga kirib bordi. Ilmiy adabiyotlarda ushbu vositalarning individual o‘rganishni qo‘llab-quvvatlash, fikr yaratish, matnni tahrirlash va bilimga kirishni tezlashtirish imkoniyatlari bilan bir qatorda, akademik halollik, xato yoki uydirma ma’lumotlar, mualliflik, mas’uliyat va maxfiylik bilan bog‘liq xavflari ham keng muhokama qilinmoqda (Lo, 2023; Dwivedi et al., 2023; Cotton et al., 2024).

References

1. Bearman, M., Ryan, J., & Ajjawi, R. (2023). Discourses of artificial intelligence in higher education: A critical literature review. Higher Education, 86, 369-385., 2. Chan, C. K. Y. (2023). A comprehensive AI policy education framework for university teaching and learning. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 20, 38., 3. Cotton, D. R. E., Cotton, P. A., & Shipway, J. R. (2024). Chatting and cheating: Ensuring academic integrity in the era of ChatGPT. Innovations in Education and Teaching International, 61(2), 228-239., 4. Dwivedi, Y. K., et al. (2023). Opinion paper: “So what if ChatGPT wrote it?” Multidisciplinary perspectives on generative AI. International Journal of Information Management, 71, 102642., 5. Eaton, S. E. (2023). Postplagiarism: Transdisciplinary ethics and integrity in the age of artificial intelligence. International Journal for Educational Integrity, 19, 23., 6. European Union. (2024). Regulation on Artificial Intelligence (Artificial Intelligence Act). Official Journal of the European Union., 7. Floridi, L., & Cowls, J. (2019). A unified framework of five principles for AI in society. Harvard Data Science Review, 1(1).

Rights & License

CREATIVECOMMONSCCBY
Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)

This article is published under the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0), which permits unrestricted use, distribution, and reproduction in any medium, provided the original author and source are credited.

International Nordic University Scientific Journal

Advancing knowledge through peer-reviewed research and academic excellence.

Contact

  • Tashkent, Uzbekistan
  • info@nordicuniversity.org

Social Media

© 2026 International Nordic University Scientific Journal. All rights reserved.
Sitemap International Nordic University, Tashkent