Ilmiy tadqiqotning nazariy asoslari, metodologik yondashuvlari va iqtisodiyot fanida evolyutsiyasi

Xamidova Zulfiyaxon

doi:https://journal.nordicuniversity.org/

Abstract

Ushbu maqolaning maqsadi ilmiy tadqiqotning nazariy asoslari, metodologik yondashuvlari, tadqiqot bosqichlari va iqtisodiyot fanida ilmiy izlanishlarning evolyutsiyasini tizimli ravishda yoritishdan iborat. Tadqiqotda nazariytahliliy yondashuv, qiyosiy tahlil, tarixiy-mantiqiy tahlil hamda ilmiy manbalarni kontent-tahlil qilish usullari qo‘llanildi. Tahlil davomida pozitivizm, postpozitivizm, interpretativizm, tanqidiy nazariya va pragmatizm paradigmalari mazmunan taqqoslandi, shuningdek kvantitativ, kvalitativ va aralash metodlarning afzalliklari hamda qo‘llanish doiralari aniqlashtirildi. Olingan natijalar ilmiy tadqiqot samaradorligi, avvalo, muammoni to‘g‘ri qo‘yish, maqsad va savollarni aniq belgilash, adabiyotlar sharhini puxta tashkil etish, mos tadqiqot dizaynini tanlash va ma’lumotlarni izchil tahlil qilishga bog‘- liq ekanini ko‘rsatdi. Shuningdek, iqtisodiy tafakkur tarixida klassik maktab, marjinalizm, keynschilik, monetarizm va zamonaviy empirik yondashuvlar ilmiy metodologiyaning bosqichma-bosqich murakkablash-ganini yaqqol namoyon etdi. Maqolada ilmiy tadqiqot faqat nazariy bilim emas, balki amaliy qarorlar, iqtisodiy siyosat va innovatsion rivojlanish uchun ham muhim strategik vosita ekani asoslandi. Xulosa sifatida, iqtisodiyotda sifatli ilmiy natijaga erishish uchun paradigmatik tanlov, metodologik izchillik va amaliy yo‘naltirilganlik o‘zaro uyg‘unlashishi zarurligi ko‘rsatildi.

Keywords

ilmiy bilish

metodologiya

ilmiy usullar

iqtisodiy qonuniyatlar

empirik tadqiqot

ilmiy gipoteza

ilmiy modellashtirish

Ilmiy tadqiqot zamonaviy jamiyat va iqtisodiyot taraqqiyotining muhim omillaridan biridir. U nafaqat yangi bilimlarni yaratadi, balki iqtisodiy siyosatni shakllantirish, biznes muammolarini hal qilish va ijtimoiy jarayonlarni chuqur tushuntirishga xizmat qiladi. Shu sababli tadqiqot metodologiyasini anglash, paradigmalarning mohiyatini farqlash va ilmiy izlanish bosqichlarini tizimli o‘rganish bugungi kunda alohida dolzarblik kasb etadi. Ma’lumki, ijtimoiy va iqtisodiy fanlarda tadqiqot bir xil qolipda olib borilmaydi. Tadqiqotchining dunyoqarashi, tanlangan nazariy asos, ma’lumot yig‘ish usuli va tahlil mexanizmi natijaning ishonchliligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shuning uchun pozitivizm, postpozitivizm, interpretativizm, tanqidiy nazariya va pragmatizm kabi yondashuvlarning o‘ziga xos xususiyatlarini anglash ilmiy ishning sifatini belgilaydi.

References

Blaikie, N., & Priest, J. (2019). Designing Social Research (3rd ed.). Polity Press., Creswell, J. W. (2014). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches (4th ed.). SAGE Publications., Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2017). Designing and Conducting Mixed Methods Research (3rd ed.). SAGE Publications., Friedman, M. (1953). Essays in Positive Economics. University of Chicago Press., Goroxov, V. G. (2005). Kontseptsii sovremennogo estestvoznaniya i tekhniki. INFRA-M., Keynes, J. M. (1936). The General Theory of Employment, Interest and Money. Macmillan., Keynes, J. N. (1891). The Scope and Method of Political Economy. Macmillan., Khabibjonov, U., and T. Sakibayeva. “The structure of PIRLS international assessment system. The role in the country’s economy and education system.”Science and innovation 3.B7 (2024): 55-59., Sh, Habibjonov U. “Analysis of factors influencing the volume of foreign direct investments in the republic of Uzbekistan: correlation analysis.” Экономика и социум 4-1 (131) (2025): 200-207., Sherzodjonovich, H. U. (2024). Analysis of free economic zones in Uzbekistan. Economics and Innovative Technologies, 12(5), 88-95.

Rights & License

Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)

This article is published under the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0), which permits unrestricted use, distribution, and reproduction in any medium, provided the original author and source are credited.